مسجدکوچک خطیب         شماره ثبت ملّی  :    6548

موقعیت مکانی :

مسجد کوچک خطیب درضلع شمالی خیابان شهید مطهری ، بخش قدیمی محلّهپشت باغ ، کوچه بوستان چهارده معصوم واقع است .

بانی

درکتب تاریخی یزد نامی از بانی مسجد کوچک خطیب نیامده است .

منابع تاریخی

درهیچ یک از متون تاریخی یزد ذکری از مسجد مزبور نیامده است .

مشخصات بنا

 بنای مذکور دارای دودرب ورودی درضلع شرقی که درب فلزی به صحن ،دو غرفه وبخش جدید مسجد راه می یابد ودیگری به قسمت اصلی وقدیمی مسجد متصل می شود .

برروی درب چوبی جدید وزیبای مسجد اسامی چهارده معصوم، سوره حمد ، توحید وآیه (( وان یکاد الذین کفروا ولیزلقونک بابصارهم لما سمعوا الذکریقولون انه لمجنون وماهو الّا للعالمین)) و زیر آن تاریخ ۱۴۲۱ ه . ق با خطّ نستعلیق نگاشته شده است . لچکی های پیشخوان (‌سردر ) کوچک وزیبا، مزیّن به کاشی معّرق وبا نقوش اسلیمی گل وبوته درحاشیه سه طرف سردر ورودی با خطوط ثلث کتیبه شده است . دردو طرف سردرورودی نیز دوسکو (تقا) قراردارد .

مسجد کوچک خطیب بنایی مشتمل برهشتی ،گرمخانه وصحن است .سطح کوچه مجاور ازسطح هشتی مسجد ۱۱۵ سانتیمتر بالا تر است.پس از طی چهارپله وارد هشتی زیبایی می شویم که برروی آن کلاه فرنگی جالبی قراردارد .

 وسط هشتی آب نمایی زیبایی تعبیه شده که  با یک پله  وارد دالان مفروش با سنگ می شویم .مسجد مسقّف به طاق وتویزه آجری با قوس جناغی و گرمخانه آن دواشکوبه است .درطبقه دوم زنان جهت برگزاری مراسم دعا وروضه خوانی حضور می یافتند .درسقف مسجد هشت نورگیر مرمری جهت تأمین نورتعبیه شده است .گرمخانه نیز چهارستون زیبا دارد وازاره ستونهای شبستان تا ارتفاع ۶۰/ ۱ سانتیمتر با سنگ فرش شده است .محراب مسجد نیز مزیّن به کاشیهای معرّق با نقوش هندسی واسلیمی وگل وبوته وخطوط کوفی بنایی (‌معقلی) است . بر ترنجی های کاشی محراب، اسماء خدا به خطّ ثلث نقر شده و سطح فرورفتگی محراب به نقوش اسلیمی و گلدان تزئین گردیده است. در قسمت  فوقانی  محراب، کاربندی  ( ‌رسمی بندی  )  کاشیکاری  شده  ملاحظه می شود وبر فراز آن بادگیر  دو طرفه  نصب  شده  وکلمه   " الله جلاله " نیز برآن  حک شده است .   دربخش فوقانی گرمخانه سه پنجره فلزی قرار دارد .نمای داخلی مسجد وسقف آن با آجر ،کف مسجد با سنگ وهشتی مسجد با موزائیک فرش شده است.درضلع شمال شرقی مسجد پله هایی جهت ورود به پشت بام قرار دارد که چند عدد از آنها با کاشی مفروش گردیده است.

 پس از طی چند پله به صحن مسجد می رسیم که دو غرفه اطراف آن قرار دارد. غرفه ها نوساز ودارای دربهای فلزی است . یک طاق نمای آجری ساده بر دیوار صحن مسجد نیز مشاهده می شود . گنبد کوچکی با طاق کلمبو ومزیّن به خطوط کوفی بنایی (‌معقلی  ـ معماری لوز) درقسمت جدید مسجد قرار دارد  و ازاره صحن مسجد تا ارتفاع یک متر با سنگ تزئین یافته است .

 فضای معماری ومصالح به کاررفته در آن به معماری عهد قاجار شباهت دارد .

کتیبه های تاریخی :

دراین مسجد هیچ اثری ازکتیبه تاریخی دیده نمی شود .