موقعیت : 

ایلچی خان محله ای کوچک درمجاورت محله پیربرج میباشدکه از جهات شمال به خیابان مسجد جامع ، از جنوب به محله پیربرج ، از شرق به خیابان امام خمینی ، واز غرب به محلات دار الشفاء ودروازه شاهی محدود است . ودر ضلع جنوبی خیابان مسجد جامع قرار گرفته است.

وجه تسمیه :                

چنانکه از نام محله مذکور بر می آید ،به احتمال قوی این محله به مناسبت سکونت واسکان ایلچیان در قرن هشتم ونهم به ایلچی خانه در آثار مورخان محلی یزد آمده است . بعدها در عهد صفوی نام این محله به «دروازه ملا»تغییر نام یافت که احتمالاًمنظورش همان ملاخطیره (خطیره ملا) باشد .

سیر تحول :

از نوشته های مورخان محلی یزد چنین مستفاد می شود که محله ایلچی خان در اواخر قرن هشتم هجری شکل گرفته است .

عناصر شاخص تاریخی :

در محله ایلچی خان اثر تاریخی شاخصی از گذشته بجای نمانده است .

اطلاعات منابع مدون :

ایلچی خان نام محله ای است واقع در جنوب مسجد جامع و متصل به دارالشفاءیعنی محله ای که در عهد محمد بن مظفر جزءشهر شد وچون دروازه ای در ان حدود بر حصار باز کردند به نام آن محل خواندند.در جامع مفیدی آمده است :«وچون سلطان ایوسعید وفات یافت هر حاکم در هر مقام که بود آنجا را درتصرف خود گرفت ومحمد بن مظفر در سال سبع واربعین وسبعمائه یعنی عمارات بیرون در شهر بگرفت مثل محله صندوقیان وسنبلان وباغ بهشتی ومدرسه اتابک سام وخلف ومدرسه وکوچه جلال ودارالشفاءوایلچی خان ومحله باب کیا ومزار شرف الدین خضر وسنجدستان باروگرد آن بکشیدند وحفر خندق کردند».

نام محله در توایخ یزد وتواریخ بعد ازآن ضبط است .احمد کاتب در تاریخ جدید آنرا «ایلچی خانه»ضبط کرده است ومؤلف تاریخ یزدبه صورت الچی خان آمده است.

 نام این محله طبق نوشته مؤلف جامع مفیدی در عهد صفوی به «دروازه ملا »مشهور شد.بدین مناسبت لازم است به نکته ای که بعدها بر اثرتحقیقات بیشتر ممکن است موجب کشف مجهولی وبروز ایرادی بشود بپردازم وآن نکته این است که دروازه کیا طبق آنچه ازمسطورات کتب یزد مستفاد می شود همان درب خطیره است وچون نام خطیره در تداول عامه بیشتر به صورت «خطیره ملا »استعمال می شود محتمل است که مراد مؤلف جامع مفیدی از «ملا »خطیره ملا بوده است .درین صورت هر سه نام از آن یک دروازه خواهد بود وبا آنچه در خصوص مطالب مربوط به محله دروازه کیا گفته شده است ،مغایرت دارد .

دراین باب باید به تحقیق محلی کاملتر پرداخت مخصوصاً باید از قباله قدیمی کمک گرفت تا مشکل برطرف  شود .درین صورت باید توجهی به دروازه شاهزاده فضل کرد که با دروازه خطیره ملا  محتملاً تطبیق می کند.