فرش هنر سه هزار ساله ایرانی

قالی دست ساخته ای که بیش از هر صنعت دستی دیگری ریشه در اقصی نقاط این سرزمین پهناور دارد و یکی از باارزش ترین وقدیمی ترین هنرها است . دستبافی که درطی قرون واعصار ترقی وتکامل چشمگیری داشته است اما متاسفانه درسالهای اخیر از مرکز توجه افتاده است .

در نوشته های بازمانده از زبان پهلوی برای قالی نفیس واژه بپ یا بوپ (bop/bup) آمده است . بوپ را اینچنین معنی کرده اند : فرش و بساط خانه .

قدیمی ترین فرش دستباف درایران به قرن ۱۰ ﻫ /۱۶ م بر میگردد . این قالی زیبای ایرانی دارای نقش ترنج با گل وجانور درموزه پولدی پتزولی میلان است و برآن این شعر فارسی نقش بسته است :

شد ازسعی غیاث الدین جامی               بدین خوبی تمام این کار نامی

این شعر حاکی از آن است که این اثر بدیع درسال ۹۲۹ ﻫ / ۱۵۲۳ م بدست غیاث الدین جامی بافته شده است . از شواهد چنین برمی آید زیباترین قالیها ، قالیهایی بوده که برای شاهان وفرمانروایان بزرگ بافته می شده است .

قالیبافی یزد سابقه ای دیرینه دارد که درکنار شعربافی در شهر وروستا به این رشته علاقه نشان داده اند . قالی و قالیچه های بافته شده بیشتر تابع طرح کاشی و بافت یزد می باشد ، ولی از نظر رنگ درنوع خود ممتاز است . رنگهای انتخاب شده آنها ازگیاهان رنگ دار شامل گردو، انارو روناس به عنوان یک ماده رنگی به قدیمی ترین ادوار تاریخ می رسد . لازم بذکر است قالیهای یزدی که  درقدیم با رنگهای طبیعی مثل روناس ، پوست گردو ، پوست انار رنگ می شدند امروزه رنگهای مصنوعی جای آن را گرفته . مصرف ناشیانه وغیر اصولی رنگ شیمیایی ، قالی و سایر بافته های مارا همانند جاجیم وگلیم و… بی ارزش ورنگ وروباخته کرده است .

اساس تزئین وطرح کلی فرشها برانواع گلها است . طراحان هر منطقه درنمایش دادن طرحهای خود نقشه خاصی را انتخاب می کنند که قالیهای یزد ازطرح کاشی و هراتی که از میان قالیها نقش هراتی یزد بسیار معروف و نفیس وظریف می باشد . چنانچه آب وهوا وضعیت فرهنگی هر ناحیه درشکل وطرح وجنس قالیهای آن منطقه تاثیری اجتناب ناپذیر دارد . کما اینکه قالیهای یزد عموما دارای زمینه لاکی و لاجوردی وکمی کرم بوده ودر وسط قالی نقش لچک ولچک ترنج نمودار است . ظن بیشتر محققین برآن است که این نقش را در زمان صفویه از تذهیب پشت جلد قابها اقتباس کرده اند . این طرح اکنون یکی از رایج ترین وزیباترین طرحهای موجود است .

از دیگر طرحهای اصیل وقدیمی ومعروف قالی دریزد میتوان به امیر جنگی – سردار جنگی و بندماهی اشاره کرد.

آنچه مسلم است از نقش ونگار یک قالی میتوان به چهره بافنده درزمزمه غبار گرفته آنسوی تارهای دار قالی پی برد ، چهره ای پرچین وچروک که هر خط روی آن دشواریهای زیستن در سرزمین کویری را به تصویر می کشد ومارا به اقیانوس بی کران خاطراتش می برد .