مسجد نومالمیر

مسجد نومالمیر             شماره ثبت ملّی  :  2399

موقعیت مکانی :

مسجد نومالمیر در ضلع شرقی خیابان امام خمینی ،کوچۀ اصلی محلّۀ مالمیر، واقع است .

بانی

  نام (( مالمیر)) در اصل (( مادر امیر )) بوده و در تاریخ جدید یزد ذیل سلطنت سلطان قطب الدین ( ابومنصور اسفهسالار ) آمده است : (( ومادراو مریم ترکان مریاباد بساخت وقنات عالی جاری کرد و دروازه مفتوح کرد . دراین زمان آن رادروازهمادرامیرخوانند…. ومریم ترکان غلامی داشت آقسنغر نام ، وآقسنغر قریب دروازه حمام ومسجد بساخت …))

منابع تاریخی

  ((مالمیر)) نامی است که درتداول عامه تحریف شده وصحیح آن(( مادر امیر)) است . وجه تسمیۀ محل به نام مریم ترکان، مادر سلطان قطب الدین از اتابکان یزد ( متوفی در ۶۲۶ ) است.  وی چون مریاباد ( = مریم آباد ) را ساخت دروازه ای برآن گشود که به دروازۀ ((مادر امیر)) معروف شد وبازاری در آنجا بنا کرد که بازار(( مادر امیر)) می خوانند. بعد ها محلّه اطراف آن دروازه هم همان نام را گرفت . در جامع مفیدی چند بار از محلّه (( مال امیر )) یاد شده ومعلوم است که این نام درعصرصفوی متداول بوده است.در این مسجد دوسنگ قبر غیر منصوب وجود داشت که هر دو را به مسجد قدمگاه نقل ونصب کرده اند .

مشخصات

مسجد(( نومالمیر)) مسجدی ساده است که هیچ گونه پنجره ای در داخل شبستان آن وجود ندارد . چهار ستون اصلی در وسط و دو ستون مستطیل شکل در جلوی شبستان است . این بنا از آجر ساخته شده ومحلّ زنانه در ضلع شرقی قرار دارد. یک اطاق کوچک در ضلع شمالی صحن ساخته اند که جهت دفن استفاده می شده است .

 شبستان دیگری در ضلع غربی قرار داردکه نور آن از سنگهای مرمری سقف تأمین می شود و اطراف آن غرفه هایی است . از نظر فضای معماری به مساجد دوره قاجارشباهت دارد .

این مسجد دارای تابستانخانه ، گرمخانه وصحن است و از کوچه مجاور بیش از یک متر گود است . تابستانخانه پوششی از نوع طاق وتویزه دارد .همچنین ستونهایی که پای آن ازجنس آجر است ( نظیر: مساجد ابوالمعالی و بیاق خان) و رف هایی در پیرامون همه ستونها حدّ فاصل قسمت آجری وسفیدکاری شده قرار دارد. حیاط مسجد در جلو تابستانخانه قرارگرفته است . گرمخانه در ضلع غربی تابستانخانه وحیاط واقع است. 

گرمخانه نیز پوششی از نوع طاق وتویزه با قوسهایی با قد پای نسبتاً بلند ونیم طبقه ای در طرفین محراب ودر طول مسجدقرار دارد. 

   قدیمی ترین زیلوی این مسجد مورخ سال ۱۲۳۸ وبر آن بافته شده است : (( مسجد جدید البنا واقع در محله مالمیر خارج حصار)). اکنون از قسمت قدیمی‌تر مسجد تنها بقایای چند پایه در انباری ضلع شرقی تابستانه مسجد بر جای است که زیلوهای قدیمی مسجد نیز در همین قسمت نگهداری می شود .

کتیبه های تاریخی

 درحال حاضر هیچ اثری ازکتیبه ونوشته تاریخی در مسجد ملاحظه نمی شود .