موریانهها موجوداتی کوچک هستند که بهطور عمده در نواحی گرمسیری جهان، جاییکه آنها باعث بازگشت چوب و سایر مواد سلولزی به طبیعت میشوند، پیدا میشوند. موریانهها تنها عضو راستهی جوربالان میباشند (آیزوپترا به معنای مساویبالان). دلیل اینکه آنها به این نام معروفند این است که حشرات کامل مولدین اولیه (Swarmer) دو جفت بال مساوی دارند. در حال حاضر در جهان تقریباً ۲۷۶۱ گونه موریانه شامل ۲۸۲ جنس وجود دارند. حدود ۴۵ گونه در سرزمین ایالات متحده وجود دارد که تقریباً ۳۰ گونه آنها به چوب و محصولات چوبی خسارت وارد میکنند. حداقل ۱۷ گونه موریانه در آریزونا وجود دارد اما تنها سه گونه اهمیت اقتصادی دارند.
دانشمندان همه موریانهها را بر اساس عادت آنها در سه گروه وسیع، موریانههای چوب مرطوب، موریانههای چوب خشک و موریانههای زیرزمینی قرار دادهاند. در آریزونا موریانههای چوب مرطوب و چوب خشک مشکلات وسیعی را به وجود نمیآورند، اما میتوانند تحت شرایط خاص مشکلساز باشند. یکی از آفات شهری مهم موریانههای زیرزمینی میباشند.
بیولوژی: موریانهها بهصورت اجتماعی با تقسیم کار بین افراد طبقات مختلف، زندگی میکنند. افراد این طبقات از نظر ظاهر و رفتار متفاوت میباشند و چرخهی زندگی پیچیدهای را دارند. این طبقات به مولدین بالغ، کارگرها و سربازها تقسیم میشوند. برای آشنایی بیشتر از سیکل زندگی موریانه مرحلهی شروع چرخهی زندگی با مولدین اولیه (شاه و ملکه) که بهعنوان بالدارها شناخته شدهاند (شکل ۱) را شرح میدهیم. مولدین بالغ به رنگ خرمایی روشن تا قهوهای مایل به قرمز تا سیاه متغیر میباشد. اندازهی حشرات کامل با بالها از ۷/۱۲ میلیمتر تا ۴/۲۵ میلیمتر میباشد. از مشخصات دیگر چشمهای کاملاً رشد یافته، بالهای غشایی، دو جفت شاخک تسبیحی شکل و آروارههای بالایی که به وضوح قابل مشاهده هستند، میباشند.
در طول زمانهای خاصی از سال، موریانههای بالدار، کلنی را در گروههایی که همان Swarmerها هستند ترک میکنند. در طول این زمان حشرات کامل ممکن است به سمت نور جلب شوند. همانطور که بالدارها (جنس نر و جنس ماده) روی زمین فرود میآیند بالهای آنها میافتد و شروع به جستجوی محلی مناسب برای تأسیس کلنی میکنند. جنسهای نر از طریق بو یا فرمون به جنسهای ماده جلب میشوند و جنس ماده را تعقیب میکنند. آنها با همدیگر داخل چوب یا خاک مرطوب، که به گونه بستگی دارد، وارد شده و اطاقکی را که جفتگیری در آن صورت میگیرد و ملکه در آنجا شروع به تخمگذاری میکند را ایجاد میکنند. هر سال از میلیونها بالداری که پرواز میکنند تنها درصد کمی از آنها (معمولاً کمتر از یک درصد) موفق به ایجاد کلنی میشوند.
طبقهی کارگر از مهمترین طبقاتی هستند که صاحبخانهها میبینند و مسئولیت انجام کار داخل کلنی را بهعهده دارند. کارگرها وظیفهی مراقبت از تخمها و افراد جوان، ساختن تونلهای کلنی و در صورت خراب شدن تعمیر آنها، جمعآوری غذا، کمک به موریانههای دیگر زمانی که آنها پوستاندازی یا رشد میکنند و تیمار نمودن، تمیز کردن و تهیهی غذا برای هملانهایهای دیگر و یکدیگر را برعهده دارند. اگر حملهای بهوسیلهی مورچهها و یا موریانههای خارجی صورت گیرد، کارگرها در دفاع از کلنی به سربازها کمک میکنند. فعالیت اصلی طبقه سرباز دفاع از کلنی در برابر موریانههای دیگر و مورچهها میباشد. موریانهها برای دفاع از آروارههای برآمدهی بزرگ خود استفاده میکند.
تشخیص
برای انتخاب روش مدیریتی هر نوع موریانه تشخیص آنها مهم میباشد. بنابراین جمعآوری نمونههایی از موریانههای سرباز و در زمان ممکن موریانههای بالدار مهم میباشد. مورچههای بالدار غالباً با موریانههای بالدار اشتباه گرفته میشوند اما برای تفکیک این دو حشره چندین مشخصه وجود دارد که با چشم قابل رؤیت میباشد. (شکل ۲).
مورچهها دو جفت بال شفاف نامساوی دارند در حالیکه موریانهها چهار بال مساوی دارند که معمولاً به سمت عقب روی بدن قرا میگیرند. گاهی اوقات موریانهها را از آن جهت که شبیه مورچهها بهنظر میرسند بهعنوان مورچههای سفید میشناسند، اما آنها داخل تیوبهای گلی پیدا میشوند. این موریانههای سفید باید جمعآوری و برای شناسایی مورد استفاده قرار گیرند.
انواع موریانهها
همانطور که قبلاً ذکر شد در آریزونا سه گروه موریانه وجود دارد که از این میان دو گروه موریانههای چوب خشک و موریانههای زیرزمینی به عنوان آفت قابل توجه بهحساب میآیند. همانطور که از نام موریانههای چوب خشک استنباط میشود، آنها قادرند چوبهای خشک را که با زمین در تماس نیستند، مورد حمله قرار دهند. تشخیص آلودگی آنها خیلی سخت میباشد زیرا مانند موریانههای زیرزمینی تیوبهای گلی ایجاد نمیکنند. وجود گلولههای مدفوع خشک و سخت که معمولاً به شکل انباشته مشاهده میشود از نشانههای بارز آلودگی موریانه چوبخشک میباشد (شکل ۳). در مقابل آلودگی موریانههای زیرزمینی به سادگی قابل شناسایی میباشد.
گلولههای مدفوع فرورفتگیهایی در زیر میکروسکوپ مانند دانههای ذرت خشکشده نشان میدهند. موریانههای چوب خشک بزرگتر از موریانههای زیرزمینی هستند و تقریباً ۷/۱۲ میلیمتر میباشند. آنها گالریهای بزرگتری را بهوجود میآورند و بیشتر در اطراف در و چهارچوب پنجرهها پیدا میشوند.
دو گونهی مهم موریانههای چوب خشک در آریزونا Incisitermes minor (Hagen) و Marginitermes hubbardi (Banks) میباشد. گونههای دیگر آفت قابل توجهی نمیباشند. Incisitermes minor رایجترین موریانهی چوب خشک و شاید مخربترین آنها میباشد. این گونهها به تمام چوبهای خشک سالم حمله میکنند. آنها گاهگاه داخل مبلمان و دیگر فرآوردههای چوبی در مناطقی که بهطور نرمال این گونهها نباید وجود داشته باشند، یافت میشوند. سربازها آروارههای بزرگ و شاخکی که بند قاعدهای آن کمی طویل شده است، دارند. رنگ بدن حشرات بالغ دو ته رنگ دارند، سر و قفس سینهی قهوهای و شکم سیاه مایل به قهوهای میباشد. حشرات کامل برای پرواز نمودن در روزهای روشن آفتابی در ماه ژوئن و آگوست (خرداد- مرداد) مشاهده میشوند و برخلاف موریانههای زیرزمینی، زمان پرواز آنها با بارندگی منطبق نمیباشد (برای جزییات بیشتر به سایت دانشگاه آریزونا، "موریانههای چوب خشک" مراجعه کنید).
موریانههای زیرزمینی
نام موریانههای زیرزمینی از این واقعیت که برای دسترسی به منبع آب در تماس با خاک زندگی میکنند، گرفته شده است. این موریانهها برای اینکه بتوانند بهداخل منابع چوب بالای زمین حرکت کنند، تیوبهایی که از خاک، مواد دفعی نرم و تراشههای چوب تشکیل شده است را میسازند. سه گونه از موریانههای زیرزمینی در آریزونا وجود دارد که خسارت ساختمانی را موجب میشوند. مخربترین موریانهای که در بیابانهای جنوب غربی یافت میشود موریانهی زیرزمینی زمینهای خشک Reticulitermes tibialis میباشد. موریانههای زمینهای خشک بهطور طبیعی در بیابانها در محلی که چوبهای کرزوت و گریس خورده وجود دارند، حمله میکنند. بنابراین، زمانیکه خانهها در این شرایط ساخته شوند، منابع طبیعی غذا برداشته شده و بدین ترتیب موریانهها شروع به حمله به ساختمانها میکنند. زمان پرواز مولدین بالدار در آریزونا به ارتفاع بستگی دارد. زیر ۴ هزار پا، موریانههای زمینهای خشک مابین ماههای ژانویه و مارس (دی- بهمن- اسفند) پرواز میکنند.
بالای ۴ هزار پا در ماههای ژوئن و جولای (خرداد- تیر) پرواز میکنند. حشرات بالغ با بالها ۷/۱۲ میلیمتر و بدون بالها ۵/۹ میلیمتر طول دارند. موریانههای بالدار بهرنگ قهوهای تیره تا سیاه و بالها تقریباً بدون رنگ میباشند. اگر در زمان آلودگی مراجعه کنید میتوانید سرباز و یا سربازهایی را جمعآوری کنید. شناسایی آنها مشکل است، به دلیل اینکه خیلی شبیه موریانه بیابانی Heterotermes aureus میباشند. در حقیقت آروارههای سرباز برای تعیین گونه موریانه لازم است. بهطور کلی سربازها با آروارههای بالا ۵/۹ میلیمتر طول دارند. رایجترین و مخربترین آنها، موریانه زیرزمینی بیابانی(Snyder) Heterotermes aureus میباشد. برخلاف پراکندگی محدودشان، اساساً انواع چوبهای متنوع مناطق خشک جنوب غربی مانند انواع کاکتوس، درختان بیابانی (از بین رفته و گاهگاه زنده) و ساختارهای انسانی مانند تیرهای برق، الوارهای ساختمانی را مورد حمله قرار میدهند. پرواز بالدارهای بالغ معمولاً بعد از یک بارندگی در فصل بارندگی از ماههای جولای تا سپتامبر اتفاق میافتد. سر و بدن بالدارهای بالغ قهوهای مایل به زرد کمرنگ میباشد. طول آنها بدون بال ۵/۹ میلیمتر و با بال ۷/۱۲ میلیمتر میباشد. شناسایی در سطح گونه معمولاً توسط سربازها و یا حشرات بالغ انجامپذیر میباشد. بههرحال فقط با استفاده از طبقهی سرباز تفکیک H. aureus از گونههای Reticulitermes. مشکل میباشد.
موریانهی تیوبساز Gnathamitermes perplexus بهدلیل اینکه به گیاهان بیابانی گوناگون و موادی مثل فنسها، مدفوع خشکشدهی گاو، علفهای از بین رفته یا علفهای هرز حمله میکنند، موریانهی بیابانی حقیقی نام گرفتهاند. آنها پوشش نازک خاکی پلاستر مانندی را روی درختان خرما یا فنسهای چوبی در حالتیکه براثر تغذیه، خردههای چوب مرده را از سطح خارجی آنها جدا میکنند، ایجاد مینمایند. شما بهعنوان یک صاحبخانه ممکن است علفهای از بینرفته یا یک شاخه که با لایه نازک گلی پوشیده شده است را مشاهده نمایید. اگر آنها را تکان دهید موریانه G. perplexus به سرعت به داخل زمین خواهند رفت. بهطور کلی این موریانهها آفت نیستند و نباید تیمار شوند مگر آنهایی که داخل ساختمان پیدا میشوند. حشرات کامل با بالها ۱/۱۹ میلمیتر طول دارند و رنگ آنها قهوهای میباشد. آنها در روز (صبح یا شب) و معمولاً بعد از یک بارندگی شدید در تابستان پرواز میکنند. سربازها، آروارههای بالا (فکهایی) دارند که بهسمت داخل با یک دندانهی حاشیهای آشکار خم شدهاند. این دندانه برای تشخیص گونههای خسارتزای موریانهها از گونههای بیابانی استفاده میشود (برای اطلاعات بیشتر به دانشگاه آریزونا "اهمیت اقتصادی موریانههای آریزونا" مراجعه کنید).
بازرسی
بازرسی برای جستجوی موریانهها در خیلی موارد میتواند مشکل باشد. هر چند که موریانهها از تعداد زیادی افراد تشکیل میشوند که آنها نسبتاً مخفی هستند و بیشتر وقت خود را داخل خاک و یا داخل چوب سپری میکنند. بنابراین چگونه یک صاحبخانه اگر خانهاش آلوده به موریانه است میفهمد؟ استفاده از یک چراغ قوهی خوب جهت بازرسی دیوار فوندانسیون در خطوط خاک، شکافهای داخل بتون کف طبقات و جاهاییکه لولهها و مجراها از طریق بتون کف به بالا میروند برای پیدا کردن تیوبهای موریانه در جاهاییکه موریانهها میتوانند وارد شوند، لازم میباشد. علامت واضح این است که تیوب گلی روی دیوار بیرونی اصلی (Stem wall ) وجود داشته باشد (شکل ۴).
گالری موریانههای چوب خشک و زیرزمینی که داخل چوب را آلوده نمودهاند را میتوان توسط سوراخهایی که با پیچگوشتی در هر چند اینچ ایجاد میشود، جستجو نمود. چوبهای آسیب دیده باید توخالی بهنظر برسند و آچار پیچگوشتی ممکن است حتی داخل گالریهای پیشرفته وارد شوند. هر زمان امکان دارد تمام راههای ورودی مشخص شود و از طریق جمعآوری افراد زنده، شناسایی انواع موریانهها صورت پذیرد. موریانهها را جمعآوری و برای شناسایی داخل الکل قرار دهید. حالا که نشانهی خوبی از آلودگی دارید باید توجه کنید که بازرسی تخصصی بهعمل آید. با دوستان، همسایهها، دفاتر تجاری و حتی برای کنترل آفت ساختمانی برای اطلاعات و یا پیشنهادات همفکری نمایید. حتی اگر موریانهای نداشتید، بازرسی سالانه از طریق مدیریت آفات حرفهای پیشنهاد میشود.
عملیات ساختمانسازی
عملیات ساختمانسازی که بهوسیلهی سازندهها بهکار میرود میتواند در جلوگیری از حملهی موریانه به خانهی شما مهم باشد. مشورت با سازندهی خانه، مدیریت حرفهای انبوهی آفات و انستیتوی وامدهنده برای رسیدن به همه نیازمندیهای محلی لازم است. بر طبق قوانین آریزونا تیمار پیشگیری موریانه ضروری نمیباشد. اما غالباً تمام انستیتوهای وامدهنده به یک تیمار موریانهکش بهعنوان بخشی از وام ساختمان، نیازمند میباشند. کاربرد موریانهکش مایع برای سوبسترای خاک، قبل از آنکه بتون ریخته شود، پیش تیمار موریانه نامیده میشود (شکل ۵).
این کاربرد برای تمام ساختمانها بهویژه آنهایی که در مناطق بیابانی پست (کم ارتفاع) وجود دارند توصیه میشود.
پیش ساختمان سازی
کاری را که قبل از ساختمانسازی انجام میدهید ممکن است از دردسرهای بعدی شما کم نماید. با سازندهی خانهتان تماس بگیرید و با او همکاری کنید یا موافقت او را برای این که از هجوم موریانهها به خانهی شما جلوگیری کند، بگیرید. بهطور ایدهآل زمان حفاظت از خانه در برابر موریانه قبل از ساختمانسازی میباشد. بعضی از مواردی که باید مورد توجه قرار گیرد در زیر آورده شده است.
– بیرون بردن تمام مواد سلولزی مانند تنههای درخت، ریشهها و خردههای چوب در فاصلهی ۲۵ فوتی (۶۲/۷متر) ساختمان.
– تیمار خاک زیر ساختمان با یک موریانهکش قبل از ریخته شدن بتون کف.
– وجود زهکش کافی اطراف خانه.
– استفاده از Aggregate Base Concrete مسطح و فشرده در صورت نیاز.
– مسطح بودن خاک و فشردگی آن در میان چهارچوبهای بتون.
– ریختن بتون در فاصلهی زمانی ۲۴ ساعت بعد از بهکار بردن موریانهکش. هرچه این فاصله زمانی کمتر باشد بهتر میباشد.
– استفاده نکردن از چوبهای تیمار نشده در جاهاییکه در تماس با خاک میباشند، بهویژه در مناطق خیلی مرطوب.
– قرار گرفتن چوبهای بهکار رفته در سطوح بیرونی حداقل در فاصله ۶ اینچی (۱۵ سانتیمتری) بالای سطح خاک.
– نصب توری روی همهی فضاهای زیرساختمان و اطاق زیرشیروانی برای از بین بردن تجمع رطوبت.
– کامل بودن تسطیح نهایی و تکمیل شدن محوطهسازیهای ابتدایی در مرحلهی بعدی.
سدها
سدهای فیزیکی گروه وسیعی هستند که بهدلیل عدم استفاده از مادهی شیمیایی آلوده کنندهی محیط زیست، بیشترین کاربرد را در میان مردم دارند. اما تا بهحال، کاربرد آنها در آریزونا محدود بوده است.
در زیر مثالهایی از سدهای فیزیکی آورده شده است.
سپرهای مسی موریانه:
این پوششها عمدتاً در بالای فوندانسیونها و یا دیوارهای اصلی بهعنوان سد فیزیکی بهمنظور جلوگیری از ورود موریانه بهکار میروند. نصب و هزینهی این مواد گران میباشد.
تورهای فولادی ضد زنگ:
محصولاتی مانند Termi-Mesh® که یک تور فولادی ضد زنگ میباشد (۴۵/.×66/.میلیمتر) میتواند در میان دیوارهای اصلی فوندانسیون ساختمان قرار گیرند و یا اطراف جلوآمدگیهای لوله پیچیده شود. موریانهها قادر نیستند که از طریق این تورهای فولادی نفوذ کنند. این محصولات در استرالیا، هاوایی و دیگر بخشهای ایالات متحده فروخته میشود. اما با این وجود در آریزونا استفاده نشده است.
Impasse®
گروه علمی Syngenta فرآوردهای دارند که شامل پوشش پلیمری پلاستیک مانندی میباشد که حشرهکش پیرتروئیدی با نام Lambda cyhalothrin ما بین دو لایه پلاستیک محصور شده است. پوشش پلاستیکی در قسمت وسیعی مابین دیوارهای اصلی قرار میگیرد. تمام درزها و جلوآمدگیها (لولهها) بهوسیله گرما محصور میشوند تا از ورود موریانه قبل از اینکه بتون ریخته شود جلوگیری نمایند. در طول زمان در صورتیکه یک سوراخ کوچک داخل پوشش پلاستیکی ایجاد شود، مادهی شیمیایی از رسیدن موریانهها به ساختمان جلوگیری میکند. Impasse® در آریزونا در سال ۲۰۰۲ در دو خانه استفاده شده است.
شن: نتایج تحقیقات نشان دادهاست که قرار گرفتن لایهی ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری یکپارچه از ذرات هم اندازه شن (تقریباً ۱۶ لایه) زیر بتونهای فوندانسیون میتواند از ورود موریانهها به ساختمان جلوگیری کند. این شنها در اندازههای مخصوص از حرکت موریانهها در داخل شنها و یا استفاده از آنها برای ساختن تونل جلوگیری میکند. بههر حال، اگر اندازهی ذرات مناسب نباشند یا اگر خاک جابهجا شود و یا روزنهای در سدهای شنی ظاهر شود، موریانهها میتوانند به ساختمان وارد شوند. سدهای شنی به تنهایی بهعنوان یک متوقف کننده برای حفاظت ساختمان از موریانه توصیه نمیشوند.
حفاظت پیش تیماری در برابر موریانههای چوبخشک ممکن است شامل استفاده از الوارهای تیمار شده با مواد شیمیایی برای چهارچوب طبقهی اول باشد. اما این روش گران میباشد و بیشتر اوقات انجام نمیشود. چوب قرمز، سرو، سرو آزاد و کاج سیاه مقاوم میباشند، اما در برابر حمله موریانه ایمن و مصون نیستند.
مواد شیمیایی
قبل از ساختمانسازی: سدهای شیمیایی مایع در صنعت کنترل آفات، استاندارد میباشند. در بیشتر موارد انستیتوهای وام دهنده احتیاج به کاربرد مادهی شیمیایی یا موریانهکش قبل از ساختمانسازی دارند. کاربرد موریانهکشها قبل از ساختمانسازی شامل دو مرحله میباشد. مرحلهی اول: کاربرد یک موریانهکش داخل فوندانسیون "footprint" قبل از اینکه بتون ریخته شود. مرحلهی دوم: بهکار بردن در طول دیوار اصلی بعد از اینکه همهی ساختمان تکمیل شد. "final grade" عبارت است از بهکار بردن موریانهکش در یک شیار بهفاصلهی ۱۵ سانتیمتری از دیوار اصلی و در عمق ۱۵ تا ۲۸ سانتیمتری زمین صورت میگیرد. موریانهکشها یا دورکننده هستند و یا نیستند. موریانهکشهای دور کننده باعث میشوند که موریانه، منطقهی تیمار شده را احساس نماید و از آن اجتناب کند. بهنظر میرسد که موریانهها از تونل زدن در موریانهکشهای غیر دورکننده بازداشته نمیشوند، اما در اثر قرار گرفتن در معرض موریانهکش از بین میروند. هدف تیمار شیمیایی حفاظت ساختمان میباشد. برای جزییات بیشتر در مورد هزینهی تیمارهای موریانهکش مایع به سایت دانشگاه آریزونا قسمت “Liquid Termiticide Costs” مراجعه نمایید. لیستی از موریانهکشهایی که اخیراً به ثبت رسیدهاند در پایان این مقاله آورده شدهاند، اما برای استفاده از این موریانهکشها باید با مقامات محلی صحبت نمایید زیرا لیست موریانهکشها در حال تغییر میباشد.
اقدامات بعد از خانهسازی
هرچه عمر ساختمان بیشتر باشد، بازرسی آن، بهویژه جهت بررسی فعالیت موریانهها در طول دیوار فوندانسیون، از اهمیت بیشتری برخوردار میباشد. بازرسی باید دو مرتبه در سال انجام شود، دفعهی اول در بهار بهویژه زمانی که یک زمستان بارانی داریم و بار دیگر نزدیک پایان فصل بارندگی، زمانی که موریانهها غالباً فعال میباشند.
بعضی فعالیتهایی که باید مورد توجه قرار گیرد
– اصلاح شیبها به منظور دور نمودن آبهای همیشگی و یا جاری از ساختمان و فوندانسیون.
– اصلاح اندود گچ و سیمان قسمت تحتانی از طریق برداشتن پوشش اندود دیوار که به زیر خاک امتداد مییابد. فاصلهی مابین خاک و اندود باید ۱۰ سانتیمتر باشد، این فاصله بازرسی دیوار اصلی بیرونی را میسر میکند.
– کاهش رطوبت خاک در فاصلهی یک فوتی دیوار اصلی که با اصلاح زهکش آبی که در اطراف خانه سرازیر میشود و از طریق قرار گرفتن بوتههای گیاهی و درختان، حداقل در فاصلهی ۴۵ سانتیمتری از دیوار اصلی امکانپذیر میباشد.
– اطمینان حاصل نمایید که فاصلهی تمام لولههای اصلی آبیاری از دیوار بیشتر از ۴۵ سانتیمتر میباشد.
– به حداقل رساندن برهم زدن خاک نزدیک دیوار فوندانسیون تا سد موریانهکش دست نخورده باقی بماند. در صورت برهم زدن آن با مدیریت حرفهای انبوهی آفات تماس بگیرید.
– تیمار موریانهکش بهصورت کامل برای خانههایی که کمتر از پنج سال قدمت دارند توصیه میشود، اما برای خانههایی که بیشتر از ۵ سال قدمت دارند این امکان وجود دارد که تیمار انجام شده تجزیه شده باشد. بنابراین باید دیوار فوندانسیون سالی دو مرتبه مورد بازرسی قرار گیرد.
سدهای شیمیایی
سد رایج مایع: در صنعت مدیریت انبوهی آفات برای کنترل موریانه بهصورت استاندارد از موریانه کشهای رایج مایع استفاده میشود. سد شیمیایی عبارت است از شیارکنی و سوراخ نمودن ساختمان. نحوهی عمل به این صورت است که یک شیاری با عرض و عمق ۱۵ سانتیمتر اطراف ساختمان حفر شود. تمام مناطقی از ساختمان که علایم آلودگی از خود نشان میدهند به سمت پایین سوراخ شوند. دریل زدن به سمت پایین، توسط دریلی با سوراخهایی به قطر ۶/. سانتیمتر صورت میگیرد، بهطریقی که فاصلهی سوراخهای ایجاد شده در بتون تقریباً ۳۰ سانتیمتر باشد تا موریانهکشها بتوانند به داخل سوراخها تزریق شوند. زمانیکه همهی شیارها حفر و سوراخها ایجاد شدند، موریانهکش مایع بر اساس دستورالعمل برچسب و بهمیزان ماکزیمم آن بهکار میرود (شکل ۶).
قوانین ایالت آریزونا چنین میگوید که میزان قید شده روی برچسب به صورت کامل بهکار برده شود. مقدار موریانهکشهایی که داخل شیارها بهکار میروند ۱۸ لیتر از محصول تکمیل شده در طول ۳ متر میباشد (شکل ۷).
محصولات تکمیل شده همان چیزی است که از لوله سمپاش بیرون میآید، به عبارتی محصول تکمیل شده از مخلوط نمودن مادهی شیمیایی غلیظ و حامل که آب میباشد حاصل میشود. به علاوه محصولات تکمیل شده از طریق سوراخهای دریل زده شده بر اساس مقدار قید شده روی برچسب بهکار میروند. برای تکمیل تیمار، شیارها با خاکهای بیرون آورده شدهای که با مواد شیمیایی داخل شیار مخلوط شده است دوباره پر میشوند. سوراخهای دریل زده شده نیز بسته شده و روی آنها گرفته میشود. تیمار داخل ساختمان از طریق دریل زدن به سمت پایین که معمولاً نزدیک به محل آلودگی یا در حد امکان داخل فضاهای خالی دیوار صورت میگیرد. بهدلیل طبیعت موریانهها و دشواری در مدیریت آنها، در طول بازرسی معمولی موریانهها میتوانند برگردند. یک تیمار خوب باید بعد از سه ماه در صورت مشاهده نکردن موریانهها از طریق چشم، نتیجه دهد.
سدهای تکمیل کننده
این سدها همراه با موریانهکشهای مایع استفاده میشوند.
فوم: موریانهکشهای انتخاب شده میتوانند با یک مادهای از جنس فوم مخلوط شده و سپس بهصورت تانک کوچک فشردهی هوا بهکار برده شوند. این مخلوط تحت فشار شکل خمیر اصلاح صورت را دارد که بهداخل فضاهای دریل زده شده در زیر بتون کف و داخل دیوارها بهکار میرود. فومهای دیواری خشک سبک، خشکتر و تماس مستقیم با فضای خالی را حفظ میکنند. در حالیکه فومهای مرطوب بهمیزان بیشتر و برای تزریق زیر بتون کف بهمنظور اطمینان از اشباع کافی خاک استفاده میشوند.
گرد: گاهگاه، گردها بهداخل فضاهای خالی دیوار و دیگر فضاهایی که امکان کاربرد مایعات و فومها وجود نداشته باشد مورد استفاده قرار میگیرند.
تیمار مستقیم چوب: فرآوردههایی مانند دیسدیم اکتابورات تتراهیدرات (بوراتها) برای تیمار چوبهایی که مورد استفاده موریانه قرار میگیرند ابداع شدهاند. این فرآوردهها روی چوبهای لخت برس زده و یا اسپری میشوند، که در این حالت در محلهایی که جذب میشوند کریستالهای اسیدبوریک را داخل چوب بهوجود میآورند. اگر موریانهی زیرزمینی یا موریانههای چوب خشک از چوبهای تیمار شده تغذیه نمایند، از بین میروند. بهکار بردن تیمار مستقیم چوب معمولاً در طول قسمتی از چهارچوبهای چوبی بنا و بهمیزان ۷۰ سانتیمتر تا یک متر و ۴۰ سانتیمتر بالای صفحات پایه استفاده میشود.
جایگزینی طعمههای قابل دسترس:
همانطور که قبلاً بیان شد، در چند دههی گذشته بهصوت استاندارد از موریانهکشهای مایع در صنعت کنترل موریانه استفاده میشد. بههر حال در طول ۱۰ سال گذشته روش جایگزین برای کنترل موریانهها سیستم طعمهگذاری معرفی شده است. بهطور کلی طعمهگذاری عبارت است از قرار دادن یک منبع غذایی (بهعنوان مثال، چوب) داخل تلههای ردیاب پلاستیکی در فواصل منظم داخل زمین در اطراف ساختمان. زمانیکه موریانهها منبع غذایی را پیدا نموده و از آن مصرف میکنند، منبع غذایی با یک طعمه که دارای موریانهکش میباشد تعویض میگردد. زمانیکه طعمه از طریق موریانهها مورد تغذیه قرار میگیرند آنها از بین میروند.
طعمه از مقادیر بینهایت کم حشرهکش فرموله شده تشکیل شده که بهوسیلهی موریانهها مصرف میشوند. طعمهها به دو گروه تقسیم میشوند. گروه اول: تنظیم کنندههای رشد حشرات (IGR) مانند هگزافلومارون یا دیفلوبنزورون. گروه دوم بازدارندههای متابولیکی با خاصیت تأخیری و مواد سمی عصبی مانند هیدرامتیلنان یا سولفلورامید. IGRها تنظیم کنندههای رشد با خاصیت تأخیری هستند که توانایی موریانهها را برای پوستاندازی و یا مراحل پوستاندازی برهم میزنند و سرانجام موریانههای تحت تأثیر قرار گرفته را از بین میبرند. بازدارندههای متابولیکی با خاصیت تأخیری توانایی موریانهها برای تغذیه و تنفس را برهم میزنند. طعمهها به طریقی عمل میکنند که بخشی از رفتار موریانه بهمنظور رد و بدل نمودن مکرر غذا میباشد و ترشحات بدن برای بقای طبیعی آنها لازم است. این رد و بدل نمودن غذا را Trophallaxis(تغذیهی دهان به دهان) مینامند.
در اثناء تروفالاکسی جابجایی میکروارگانیسمها در داخل روده باعث میشود که مواد سلولزی برای اعضای جدید کلنی شکسته شود. ملکهی موریانه مواد شیمیایی مخصوصی ترشح میکند که برای تنظیم نمودن ارتباطات داخل کلنی لازم است. این ترشحات شیمیایی سرانجام در میان همهی اعضای کلنی توزیع میشود. بنابراین طعمهها به این دلیل برای کنترل موریانهها استفاده میشوند که این تبادلات غذایی یا ترشحات باعث میشوند که طعمهها با خاصیت تأخیری در طول کلنی جابجا شوند. سرانجام، تمام کلنی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. نتیجه این است که فعالیت موریانهها به حدی کاهش مییابد که کلنی نمیتواند زنده بماند. بدون توجه به نوع طعمهای که استفاده میشود صبر و تحمل صاحبخانهها در طول مراحل طعمهگذاری لازم میباشد.
Exterra®: سیستم برخورد موریانه و سیستم طعمهگذاری نسبتاً جدیدی است که برای طعمهگذاری موریانه استفاده میشود. این سیستم توسط Ensystex(1-888-398-3772) ارائه شده است. تقریباً مانند همهی طعمهها استفاده از Exterra® فرایندی چند مرحلهای میباشد (شکل ۸). مرحلهی ابتدایی قرار دادن تلههای مونیتورینگ (ردیاب) داخل زمین در اطراف محیط ساختمان میباشد. معمولاً در فاصلهی زمانی ۳۰ تا ۶۰ روز، تلهها بازرسی میشوند و اگر توسط موریانه مورد حمله قرار گرفته بودند طعمهی ®Labyrinth (مادهی فعال آن دیفلوبنزورون) در داخل ایستگاه قرار میگیرد. برای شکلدادن به خمیرچسب مانند، طعمه را با آب مخلوط و در داخل تله قرار داده میشود. هر ۶۰-۳۰ روز، تلهها مجدداً مورد بازدید قرار میگیرند و طعمهها بر اساس میزان مصرف توسط موریانه دوباره تهیه میشوند. زمانی که فعالیت موریانه داخل تله متوقف گردید، تلهها مجدداً اصلاح شده و سیکل بازرسی و طعمهگذاری شروع میشود. طعمه داخل Labyrinth® یک بازدارندهی سنتز کیتین میباشد که باعث میشود موریانهها در حالیکه سعی میکنند پوست خود را بیاندازند و یا پوستاندازی کنند از بین بروند. یکی از مزیتهای سیستم Exterra® این است که تله میتواند بدون آنکه به موریانههای داخل ایستگاه استرس وارد نماید مورد بازدید قرار گیرد و یا دوباره پر شود. بهعلاوه بهعلت آنکه چوبهای ردیاب در کنار سوراخهای موجود در ایستگاه قرار میگیرند، لذا برای بازدید کردن لازم نیست که آنها را حرکت داد.
Firstline®: سیستم دفاعی موریانه است که بهوسیلهی شرکت FMC که در Princeton قرار دارد ساخته میشود. این سیستم یک پروسهی چند مرحلهای شامل مونیتورینگ و طعمهگذاری را مورد استفاده قرار میدهد. بهعلاوه میتوان در فرایند کنترل از موریانهکشهای مایع بهعنوان تیمار لکهای استفاده نمود (شکل ۹).
FirstLine GT® (“GT” تیمار زمینی) تنها در ایستگاههایی که در داخل خاک قرار دارند و در محلهایی که فعالیت موریانه وجود دارد و یا مشکوک به فعالیت موریانه میباشد مورد استفاده قرار میگیرد. معمولاً قرار دادن تلههای ردیاب مستلزم آن نیست که طعمهها در فواصل معینی در اطراف تمام ساختمان نصب شوند بهصورتی که در بقیه سیستمها این عمل ضرورت دارد. طعمهها مادهای با خاصیت تأخیری (سولفلورامید) است که در داخل مقواهای شیاردار ابقاء میشود. در آریزونا بازدید ماهی یک مرتبه توصیه میشود.
Sentricon®: سیستم حذف کلنی است که توسط DowAgSciences (Indianapolis,IN;800-888-5511) ابداع گردید و تنها از طریق متصدیهای مجاز (AO) مدیریت حرفهای انبوهی آفات (PMP΄S) فروخته میشود(شکل ۱۰).
این محصول احتمالاً بزرگترین معروفیت را در بازار دارند. مادهی فعال Recruit® نامیده میشود و دارای Hexaflumuron و یا Neuflumuron میباشد که هر دو موادی هستند که مادهی فعال به صورت تأخیری عمل میکند و توانایی موریانهها را برای پوست اندازی برهم میزند. Sentricon System® یک فرایند دو مرحلهای لازم دارد. ۱- نصب و ردیابی ابتدایی برای تعیین فعالیت موریانه ۲- زمانیکه چوب خورده میشود و موریانهها پیدا میشوند، تکنسین، چوب مونیتورینگ را با مادهی سلولزی طعمه جایگزین میکند، سپس بهطور ماهیانه مورد بازدید قرار میگیرد تا کنترل موریانه انجام شود.
سیستم ارائه آزادسازی روزمینی، Recruit AG® (روزمینی) عبارت است از طعمهای که مخصوصاً در داخل ساختمان برای کنترل موریانههای زیرزمینی مورد استفاده قرار میگیرد. برطبق درخواست سازنده، Recruit AG® میبایست فقط همراه با سیستم حذف کلنی (Sentricon ) مورد استفاده قرار گیرد و بهصورت یک برنامه مجزا قابل دسترس نمیباشد.
بهعلاوه طعمهی موریانهی Subterfuge®، ساختهی شرکت BASF (Research Triangle Park, N.C.) در آریزونا قابل دسترس میباشد اما نتایج تحقیقات در بیابان جنوب غربی محدود شده است. این سیستم مشابه FirstLine® میباشد و مادهی فعال آن Hydramethylnon میباشد.
Outpost® سیستم ردیابی موریانه که توسط Bayer Environmental Sciences (Kansas City, MO) ساخته شده قابل دسترس میباشد. اما نتایج تحقیقات در آریزونا محدود شده است. این سیستم مانند Exterra دارای مادهی فعال دیفلوبنزورون میباشد و طعمه از ابتدای نصب تله، داخل زمین قرار میگیرد.
بعضی مزایای استفاده از طعمهها: طعمهها بهعنوان یک جایگزین برای سدهای شیمیایی مایع بهویژه در موقعیتهای سخت و غیر ممکن عمل میکنند. اثرات منفی آنها روی سلامتی بشر و محیط زیست کمتر میباشد، زیرا بهطور کلی در آنها مادهی سمی کمتری بهکار رفته و روی تمام کلنی با قابلیتی که برای از بین بردن یا جلوگیری از کلنی دارند، اثر میگذارند. معایب آنها عبارتند از اینکه به سرویس ویژهی آموزش تکنسینها نیاز دارند. طعمهها به صاحبخانهها فروخته نمیشوند، آنها مدت زمان بیشتری را صرف میکنند تا آلودگی کنترل شود و سیستم تلهگذاری بر این مسأله متکی است که موریانهها، طعمه را پیدا کنند.
مانند موریانهکشهای مایع، چندین مزیت دارند: در صورتیکه بهطور صحیح در ماکزیمم میزان مصرف برچسب خورده انجام شود، مجموع هزینهها میتوانند کاربرد کمتری را فراهم نمایند. میزان برچسب خورده در صد مادهی فعال را پایین میآورد و کنترل معمولاً در کمتر از سه ماه بهدست میآید. معایب این روش این است که تیمار کامل و سرتاسری بهسختی بهوجود میآید، در دسترس نبودن بهدلیل مشکلات ساختمانسازی و تجزیه محصولات بهویژه در شرایط خیلی خشک و گرم آریزونا.
تصمیمگیری در مورد طعمه یا سدهای موریانهکش:
اگر شما موریانه دارید، لازم است که بهترین روش مدیریتی که در دسترس شما میباشد را انتخاب کنید. شما میتوانید انتخاب نمایید که کاری انجام ندهید و امیدوار باشید که آنها خودشان دور شوند، شما میتوانید خودتان آنها را تیمار نمایید که به دلیل مواد شیمیایی متفاوت، انواع مشکلات ساختمان و تجهیزات، روش پیشنهاد شدهای نیست. شما میتوانید در مورد طعمه یا تیمار موریانهکش مایع تصمیم بگیرید. بنابراین چندین ملاحظه هم برای طعمهگذاری و هم برای موریانهکشهای مایع وجود دارد. ساختمانهایی برای طعمههای موریانه مناسب هستند که تیمار کردن آنها مشکل باشد یا چندین مرتبه تیمار شده باشند. بیشتر این ویژگیهای ساختمانی عبارتند از بازگشت هوای سرد به داخل بتون کف یا غیر قابل دسترس بودن فضای زیر ساختمان که در این موارد امکان انجام روشهای رایج تیمار خاک تقریباً غیر ممکن میباشد ولی دسترسی به طعمهها مشکل نمیباشد، زیرا موریانههای جمعآوری کنندهی غذا احتمالاً به محل طعمه در اطراف پایهی خارجی روبرو میشوند. اگر شما صاحبخانهای هستید که نمیخواهید کاشی سرامیک یا کفپوش چوبی دریل شود، مبلمان شما جابجا شود یا فرش را به عقب بکشید، طعمهگذاری برای شما یک روش خوب میباشد.
طعمهگذاری نسبت به تیمار با سد شیمیایی به خرابی کمتری نیاز دارد. بهطور کلی برای نصب و سپس ردیابی تلههای طعمهای لازم نیست که به داخل ساختمان وارد شوید. بهعلاوه شما از دریل زدنهای سرتاسری بهوسیلهی گردهایی که تیمارهای سنتی را بههم مرتبط میکنند، پرهیز نمایید.
اگر شما صاحبخانهای هستید که نمیخواهید از آفتکشها در داخل و اطراف خانه استفاده کنید، سیستم طعمهگذاری برای شما مناسب میباشد. در روش شیمیایی، حساسیت و دلواپسی صاحبخانهها این نکته را یادآور میشود که طعمهگذاری، بهویژه بهدلیل ایمنی سلامتی بیشتر عملی خواهد بود. با طعمهگذاری، مجموع آفتکشهایی که بهکار میرود در مقایسه با تعداد گالنهایی که تیمار در سدهای خاکی بهکار میروند، نسبتاً کم میباشد. صاحبخانههایی که در خانههای بههم پیوسته که نمیتوان تمام ساختمان را با موریانهکشهای مایع تیمار نمود، زندگی میکنند (Condo΄s، مسکنهای بههم پیوسته)، سیستمهای طعمهگذاری روش مناسبی میباشد. اغلب مردمی که داخل خانههای بههم پیوستهی مجتمع زندگی میکنند ممکن است استطاعت روش طعمهگذاری را نداشته باشند.
بهطور کلی بودجهی محدود شدهی صاحبخانهها دلیل خوبی برای انتخاب سدهای موریانهکش سنتی میباشد. متوسط تیمار موریانه مایع معمولاً 1800-500 دلار و با توافق برای یک سرویس قابل تجدید یکساله (گارانتی) در مواردی که موریانهها بر میگردند، هزینهای معادل ۸۰ تا ۲۰۰ دلار دارد. برنامهی طعمهگذاری با هزینهای بیشتر از تیمار مایع استاندارد (بهطور متوسط ۱۵۰۰ دلار) پایان مییابد. زیرا برنامه طعمهگذاری به چندین بازدید از اموال برای ردیابی منظم موقعیت تلهها احتیاج دارد. همچنین مزد یکساله برای تجدید طعمهگذاری بهطور تیپیک به میزان دو یا سه برابر بیشتر از تیمارهای سدی موریانهکش میباشد. معمولاً صاحبخانههایی که دارای موریانه میباشند و موریانهها چندین راه ورودی دارند و آنهایی که در حال فروش ملک خود میباشند، بهترین کاندیدا برای ایجاد سد شیمیایی توسط موریانهکشهای مایع میباشند. آنها ممکن نیست قادر باشند ۶ ماه تا یک سال (بعضی وقتها بیشتر) برای طعمهگذاری منتظر بمانند تا از آلودگی جلوگیری شود و یا از بین بروند.
در بعضی موارد لازم است که خانهها هم با طعمهگذاری و هم با سد موریانهکش مایع تیمار شوند. با برنامهی طعمهگذاری وسیع مانند Sentricon® و Exterra®، استفاده از موریانهکش مایع میتواند بهعنوان یک تیمار جزیی یا نقطهای در مناطق آلوده بیشتر از تیمار تمام ساختمان بهکار رود. محصولات طعمهای دیگر (مانند Firstline®) ممکن است برای تیمار موضعی تونلهای فعال، گالریهای تغذیهای و مناطق محدودی در داخل خاک که لازم است موریانهها کنترل شوند پیشنهاد شوند. این چنین محصولات بهطور تیپیک همراه با تیمارهای سدی مایع استفاده میشوند.
بهطور خلاصه، موریانهها میتوانند مشکلی برای صاحبخانهها باشند، اما میتوانند مدیریت شده و تحت کنترل درآیند.
جایی که نام تجارتی استفاده میشود، تأیید و انتقادی از محصولات مشابه که نام آنها برده نشده وجود ندارد. برای اطلاعات بیشتر دربارهی محصولاتی که در این مقاله ذکر شده است، با سازندهی آن، متخصصین محلی کنترل موریانه، آژانس دولتی مسئول تنظیم کاربرد آفتکش یا دفتر روابط عمومی دانشگاه محل زندگیتان تماس حاصل نمایید.
توجه کنید! آفتکشهای پیشنهاد شده در این مقاله، برای استفاده در آریزونا به ثبت رسیدهاند. استفاده از بعضی محصولات ممکن است در ایالت شما و یا کشور شما قانونی نباشد. لطفاً قبل از استفاده از هر نوع آفتکش که در این مقاله ذکر شده است با نمایندهی محلی کشور خود و یا مأمور تنظیمکننده چک نمایید. البته، همیشه بخوانید و برای ایمنی در استفاده از هر آفتکش از دستورات برچسب پیروی کنید.
جدول یک: مقایسهی موریانهکش سال ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴
|
|
